Informacje

Informacje na temat niepełnosprawności

Określenie niepełnosprawności uległo w ostatnich latach znacznej modyfikacji. Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (1980) przez niepełnosprawność rozumie się wszelkie ograniczenie lub wynikający z uszkodzenia brak zdolności wykonywania czynności w sposób lub w zakresie uważanym za normalny dla człowieka.

Definicja Komitetu Rehabilitacji i Readaptacji Człowieka Polskiej Akademii Nauk, która jest najczęściej stosowana, kwalifikuje osoby niepełnosprawne jako: „osoby o naruszonej sprawności psychofizycznej powodującej ograniczenie funkcjonalne sprawności lub aktywności życiowej w stopniu utrudniającym pełnienie właściwych ról społecznych” (Ekspertyza Komitetu Rehabilitacji i Readaptacji Człowieka PAN dotycząca sytuacji ludzi niepełnosprawnych w PRL, Wrocław: Ossolineum 1984, s.17).

Koncepcja amerykańska, której wykładnię zawiera ustanowiony w roku 1990 „American with Disabilities Act” uznaje za jednostkę niepełnosprawną osobę, która spełnia przynajmniej jeden z następujących warunków:
– cechuje się fizycznymi lub psychicznymi dysfunkcjami, schorzeniami lub uszkodzeniami ograniczającymi w sposób zasadniczy jej podstawowe czynności życiowe,
– posiada w dokumentacji zapis występowania takowych ograniczeń w przeszłości lub chwili obecnej,
– jest postrzegana przez otoczenie jako osoba o wyżej wzmiankowanych właściwościach
(K. Błeszyńska, Niepełnosprawność a struktura identyfikacji społecznych, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2001, s. 80).

W celu określenia stanu wywołanego odchyleniem od normalnego poziomu funkcjonowania osoby niepełnosprawnej wyróżnia się trzy określenia:
– uszkodzenie (impairment) – czyli utrata lub nieprawidłowość (wada) struktury lub funkcji psychicznej, fizjologicznej lub anatomicznej;
– niepełnosprawność (disability) – wszelkie ograniczenie lub brak (wynikający z uszkodzenia) możliwości wykonywania pewnych czynności, w sposób lub w zakresie uznanym za normalny dla istot ludzkich;
– upośledzenie – niesprawność (handicap) – poszkodowanie, w przypadku danej jednostki, wynikające z uszkodzenia lub niepełnosprawności, które ogranicza lub uniemożliwia jej pełnienie takich ról, jakie uznaje się za normalne (wziąwszy pod uwagę płeć, wiek oraz czynniki społeczne i kulturowe) dla danej osoby (L. Frąckiewicz, Demograficzno-społeczne problemy osób niepełnosprawnych, „Polityka Społeczna” 2001, nr 4, s.2).

Opierając się na powyższym rozróżnieniu można analizować konsekwencje niepełnosprawności, które mogą być izolowane lub występować jednocześnie, w trzech płaszczyznach:
– biologicznej – oznaczającej zniesienie, ograniczenie lub zaburzenie funkcji organizmu w zależności od stopnia uszkodzenia jego organów i układów,
– osobowej (psychicznej) – oznaczającej ograniczenie aktywności i działalności osoby niepełnosprawnej,
– społecznej – ograniczającej uczestnictwo osoby niepełnosprawnej w życiu społecznym (Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. Warszawa, s. 646)

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Uszkodzeń, Aktywności i Uczestnictwa ICiDH – 1998, wyróżnić można dwa modele niepełnosprawności: medyczny i społeczny. Podstawą tej klasyfikacji są zasady oraz podejścia filozoficzne.
1. Model medyczny skupia cały problem na osobie niepełnosprawnej, której potrzebna jest opieka medyczna. Człowiek ten może liczyć na pomoc różnych specjalistów, którzy skupiają się głównie na poprawianiu stanu zdrowia osoby.
2. Model społeczny, obejmuje problem niepełnosprawności jako problem całego społeczeństwa. Pomoc w takim modelu opiera się głównie na likwidowaniu barier w środowisku, aby osoba niepełnosprawna mogła aktywnie w nim uczestniczyć (J. Wyczesany, Pedagogika upośledzonych umysłowo, Kraków 2004, s. 28).

Rodzaje i stopnie niepełnosprawności

Ze względu na uwarunkowania dotyczące ograniczeń i możliwości osób niepełnosprawnych można wyróżnić:
– osoby z niepełnosprawnością sensoryczną, do których zalicza się: osoby niewidome
i słabowidzące, osoby niesłyszące i słabosłyszące, osoby głuchoniewidome;
– osoby z niepełnosprawnością fizyczną obejmującą: osoby z uszkodzonym narządem ruchu, osoby z przewlekłymi schorzeniami narządów wewnętrznych;
– osoby z niepełnosprawnością psychiczną, u których stwierdzono lekki, umiarkowany, znaczny lub głęboki stopień niepełnosprawności. Osoby z niepełnosprawnością psychiczną to także: osoby umysłowo upośledzone z niesprawnością intelektualną, osoby psychicznie chore z zaburzeniami osobowości i zachowania.
– osoby z niepełnosprawnością złożoną, dotknięte więcej niż jedną niepełnosprawnością.

Podział ten jest głównie ukierunkowany na możliwości i ograniczenia pod kątem zawodowym, ponieważ w zależności od rodzaju niepełnosprawności (czy to fizycznej czy psychicznej) można zastanawiać się nad rodzajem wykonywanej pracy w celach zarobkowych (www.centrumir.republika.pl/niepełnosprawność).

Populacja osób i studentów niepełnosprawnych

W poszczególnych regionach świata odsetek osób niepełnosprawnych jest różny, jednak stale odnotowuje się wzrost liczby osób dotkniętych w różnym stopniu niepełnosprawnością. Według Światowej Organizacji Zdrowia na całym świecie jest ok. 500 mln osób niepełnosprawnych. W Polsce odsetek tych osób określa się na 14,3% ogółu ludności, a liczba studentów niepełnosprawnych wynosi 9,2 tyś. (w 2006 roku). Niekorzystnych źródeł niskiego wskaźnika ukończenia studiów wyższych przez osoby niepełnosprawne należy upatrywać w braku likwidacji barier w zakresie integracji tych osób ze społeczeństwem.

Studenci niepełnosprawni w Polsce

 

Rok akademicki

Studenci ogółem

w tym
I rok

Studenci niepełnosprawni

w tym absolwenci niepełnosprawni

Odsetek niepełnosprawnych do pełnosprawnych

1997/1998

1 086 398

826

0,076

2000/2001

1 578 241

2 476

0,16

2002/2003

1 800 548

469 148

4 682

635

0,26

2003/2004

1 850 574

472 889

7 106

868

0,38

2004/2005

1 917 293

507 721

9 247

0,48

Źródło: GUS – publikacje z roku 1997, 2000, 2002, 2003, 2004 pt. Szkoły wyższe i ich finanse.

Pierwsze dane z roku akademickiego 2007/2008 PWSZ w Głogowie

PWSZ w Głogowie studenci niepełnosprawni mogą studiować tak samo, jak studenci pełnosprawni. Oznacza to, że posiadają takie same prawa i obowiązki oraz, że wymagania merytoryczne wobec tych osób są stawiane na takim samym poziomie, jak wobec wszystkich studentów. W roku akademickim 2007/2008 na Uczelni podjęło naukę 28 studentów niepełnosprawnych w różnym stopniu na wszystkich kierunkach. Są to osoby pobierające stypendia socjalne dla osób niepełnosprawnych.

 

Studenci niepełnosprawni w PWSZ w Głogowie

 

Stopień
niepełnosprawności

Liczba studentów
niepełnosprawnych

Studia
stacjonarne

Studia
niestacjonarne

Lekki

13

10

3

Umiarkowany

15

11

4

Znaczny

1

1

Razem

29

22

7

Źródło: Dziekanat PWSZ w Głogowie

Rodzaje
niepełnosprawności

Liczba studentów niepełnosprawnych

Studia stacjonarne

Studia
niestacjonarne

Niesłyszący lub niedosłyszący

3

3

Niewidomi lub niedowidzący

5

3

2

Z dysfunkcją narządów ruchu

8

4

4

Inne rodzaje niesprawności

13

12

1

Razem

29

22

7

Źródło: Dziekanat PWSZ w Głogowie

Pozycje zwarte:

Bąbka J. (red.): Człowiek niepełnosprawny w różnych fazach życia. Warszawa 2004
Błeszyńska K.: Niepełnosprawność a struktura identyfikacji społecznych. Warszawa 2001
Dykcik W. (red.): Pedagogika specjalna. Poznań 2005
Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. Warszawa
Informator. Przewodnik osoby niepełnosprawnej. Instytucje, możliwości wsparcia finansowego. Warszawa 2006
Kawczyńska-Butrym Z.: Niepełnosprawność – specyfika pomocy społecznej. Warszawa 1996 Kowalczyk O. System zabezpieczenia społecznego wobec potrzeb osób niepełnosprawnych w Polsce na tle krajów UE. Wrocław 2002
Kowalik S.: Psychospołeczne podstawy rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Katowice 1999
Markiewicz Z. (red.): Niepełnosprawność. Rzeczywistość i marzenia. Opole 2003
Nowak A.: Wybrane edukacyjne i prawne aspekty niepełnosprawności. Kraków 1999
Nycz E. (red.): Niepełnosprawni czy sprawni inaczej – partnerstwo zamiast wykluczenia społecznego. Kędzierzyn-Koźle 2003
Ochonczenko H., Miłkowska G. (red.): Osoba niepełnosprawna w społeczności akademickiej. Kraków 2005
Speck O.: Niepełnosprawni w społeczeństwie. Podstawy ortopedagogiki. Gdańska 2005
Szumski G.: Integracyjne kształcenie niepełnosprawnych. Warszawa 2006
Wyczesany J.: Pedagogika upośledzonych umysłowo, Kraków 2004

Czasopisma:

Biuletyn Informacyjny „BIFRON”. Wydawca Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
Człowiek-Niepełnosprawność-Społeczeństwo. Czasopismo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej.

W opracowaniu strony wzorowano się na stronach Uniwersytetów: Gdańskiego, Jagiellońskiego, Opolskiego, Śląskiego i Warszawskiego oraz na stronach PFRON.